🌿 4-Hydroksy-4-metylopentan-2-on (alkohol diacetonowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja roztworem izopropanolu w disiarczku węgla, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 24 mg/m³, NDS 240 mg/m³; PN-Z-04368:2008

Środowisko PN-Z-04368

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par 4-hydroksy-4-metylopentan-2-onu na węglu aktywnym, desorpcji roztworem izopropanolu w disiarczku węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie 4-hydroksy-4-metylo-pentan-2-onu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 24 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje artykuł „4-Hydroksy-4-metylopentan-2-on − nr 4(30) 2001” w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy”; pełny tekst jest w bazie BazTech, która wymaga przejścia testu captcha — artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 301: „4-Hydroksy-4-metylopentan-2-on [123-42-2]” — NDS 240 mg/m³, bez NDSCh i bez notacji „skóra”. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty, 24 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04368:2008 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 15-05-2008, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04084-02:1980”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04368” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę. Zastąpionej PN-Z-04084-02 nie powołuje w kopii bazy ani w aktualnych dokumentach PCA żadne laboratorium.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04368 stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.01.2026 do 28.07.2026) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja z tą normą nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04368:2008”: AB 882 — dwie pozycje, obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r. (GC-FID) i PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r. (GC-MS); AB 1207 — obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04368”) pokazuje wszystkie 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem (AB 1642 — na sorbent stały); u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) 4-hydroksy-4-metylopentan-2-onu (u AB 746 z dopiskiem „alkoholu dwuacetonowego”, u AB 1642 — „alkoholu diacetonowego”). Zakresy w mg/m³: 0,060–1027 (AB 1642), 0,50–1700 (AB 1207, GC-MS), 2,8–278,0 (AB 849), 6,2–480 (AB 746), 10,9–769 (AB 882, GC-MS), 13,5–3366 (AB 882, GC-FID), 24–480 (AB 632). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 5 laboratoriów; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — granica oznaczalności: według karty najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą to 24 mg/m³; tę dolną granicę podaje tylko AB 632, pozostałe laboratoria podają niższą (od 0,060 do 13,5 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — izopropanol w roztworze do desorpcji: według karty desorbuje się roztworem izopropanolu w disiarczku węgla; karta nie mówi, jak postępować, gdy propan-2-ol jest także w badanym powietrzu, i tego NIE PODAJEMY. Trzecie — detektor: pozycje GC-MS (AB 1207 z PB-06A, AB 882 z PB-10) prowadzi się według procedur własnych, z normą obok. Czwarte — przedmiot: norma dotyczy stanowisk pracy, a wynik odnosi się do NDS; u AB 1207 ta sama pozycja obejmuje też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia, dla których NDS nie jest wartością odniesienia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu rurki i masy węgla, stężenia izopropanolu w roztworze do desorpcji, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji ani obliczeń.

Zasada metody

Pary 4-hydroksy-4-metylopentan-2-onu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje roztworem izopropanolu w disiarczku węgla, a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej; wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 240 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 24 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — 4-hydroksy-4-metylopentan-2-on (alkohol diacetonowy) — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 240 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 301 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04368:2008

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 4-hydroksy-4-metylopentan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of 4-hydroxy-4-methylpentan-2-one at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym; szczegółów NIE PODAJEMY.

2. Desorpcja

   Roztworem izopropanolu w disiarczku węgla (karta PKN).

3. Analiza

   Chromatografia gazowa otrzymanego roztworu; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 240 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 24 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla w roztworze do desorpcji — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: dolna granica poniżej 24 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania