🌿 3-Metylobutan-1-ol (alkohol izoamylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja roztworem metanolu w disiarczku węgla, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 50 mg/m³, NDS 18 mg/m³, NDSCh 37 mg/m³; PN-Z-04355:2005 (wycofana 22-10-2021)

Środowisko PN-Z-04355

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par 3-metylobutan-1-olu na węglu aktywnym, desorpcji związku roztworem metanolu w disiarczku węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie 3-metylobutan-1-olu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 50 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „3-Metylobutan-1-ol − nr 4(30) 2001”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 375: „3-Metylobutan-1-ol – alkohol izoamylowy [123-51-3]” — NDS 18 mg/m³, NDSCh 37 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty normy z 2005 r., 50 mg/m³, jest wyższe od obu tych wartości.

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04355:2005 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 22-12-2005, data wycofania 22-10-2021, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04355” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę. Hasło „metylobutan-1-olu” zwraca ją oraz aktualną PN-Z-04526:2020-12 „Ochrona czystości powietrza -- Oznaczanie pentan-1-olu, 3-metylobutan-1-olu oraz pozostałych izomerów pentanolu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”; jej karta nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 01-12-2020, 10 stron, grupa cenowa E, KT 159, ICS 13.040.30; zakres obejmuje pentan-1-ol (nr CAS 71-41-0), 3-metylobutan-1-ol (nr CAS 123-51-3) i sześć pozostałych izomerów pentanolu, najmniejsze oznaczalne stężenie pentan-1-olu, 3-metylobutan-1-olu i pozostałych izomerów — 1 mg/m³; karta nie ma pola „Zastępuje”, więc nie łączy jej z normą z 2005 r.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04355 stoi w 3 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 26.01.2026 i 18.08.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Obie pozycje AB 522 (wyd. nr 26 z 18.08.2026) są zapisane pogrubioną kursywą — akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu od 18.08.2026 r. do 14.02.2027 r.; w kopii bazy przy dokumentach stoi gwiazdka. Postać „PN-Z-04355:2005” — AB 849 sama, AB 522 obok procedury PB-17-27 wydanie 7 z 20.06.2022 r. (w pozycji o masie w próbce „z wyłączeniem pkt. 5.4”). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04355”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026. Aktualnej PN-Z-04526:2020-12 nie powołuje żaden z aktualnych dokumentów PCA pobranych z BIP (przeszukanie 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 849 — próbki pobrane na rurki, AB 522 — w pozycji o masie w próbce na rurki z sorbentem. Wielkość: stężenie (zawartość) 3-metylobutan-1-olu, u AB 849 z dopiskiem „(alkohol izoamylowy)”. Zakresy: AB 849 — 5,0–1004 mg/m³ (0,10–10,0 mg w próbce); AB 522 (zawieszone) — stężenie 0,50–997,56 mg/m³ i zawartość 9,0–17 956 µg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — oznaczalność a NDS: według karty normy z 2005 r. najmniejsze oznaczalne stężenie to 50 mg/m³, a NDS wynosi 18 mg/m³, NDSCh 37 mg/m³ — w warunkach tej normy wynik „poniżej oznaczalności” nie rozstrzyga, czy NDS jest dotrzymany. Drugie — dolne granice laboratoriów: AB 849 (5,0) i AB 522 (0,50 mg/m³) podają granice znacznie niższe od 50 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — status: norma wycofana od 22-10-2021, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; aktualna PN-Z-04526:2020-12 obejmuje tę substancję z oznaczalnością 1 mg/m³. Czwarte — zawieszenie: obie pozycje AB 522 zawieszone do 14.02.2027 r.; AB 522 wyłącza też punkt 5.4 swojej procedury PB-17-27 — dopisek stoi w PCA pod procedurą, nie pod normą.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy węgla aktywnego, objętości ani strumienia pobierania powietrza, składu ani objętości roztworu desorpcyjnego, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń. Treści PN-Z-04526:2020-12 poza polem „Zakres” jej karty nie opisujemy; treści artykułu CIOP z 2001 r. nie znamy.

Zasada metody

Pary 3-metylobutan-1-olu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje roztworem metanolu w disiarczku węgla i analizuje chromatografią gazową (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 18 mg/m³ i NDSCh 37 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 50 mg/m³. Norma jest wycofana (22-10-2021); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — 3-metylobutan-1-ol (alkohol izoamylowy) — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów (jedno zawieszone), mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 18 mg/m³ i NDSCh 37 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 375 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04355:2005

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 3-metylobutan-1-olu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of 3-methylbutan-1-ol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04355:2005 wycofana 22-10-2021; dla tej substancji aktualna jest PN-Z-04526:2020-12 (stan kart na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja i analiza

   Desorpcja roztworem metanolu w disiarczku węgla, chromatografia gazowa (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 18 mg/m³ i NDSCh 37 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy z 2005 r. (50 mg/m³) jest wyższe od obu wartości.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• 3-Metylobutan-1-ol, metanol i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność normy z 2005 r. (50 mg/m³) jest wyższa od NDS i NDSCh; aktualna jest PN-Z-04526:2020-12; obie pozycje AB 522 zawieszone do 14.02.2027 r.

Najczęstsze pytania