🌿 2-Metoksyetanol (alkohol 2-metoksyetylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, ekstrakcja i chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki, PN-Z-04167-02 (norma wycofana)
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie par 2-metoksyetanolu (w tytule normy: alkoholu 2-metoksyetylowego) w powietrzu na stanowiskach pracy: adsorpcja na węglu aktywnym, ekstrakcja roztworem z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04167-02:1986 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04167 wycofane. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Pomiary par 2-metoksyetanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 3 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 364); oznaczalność normy (5 mg/m³) jest wyższa od NDS.
W skrócie
- Norma: PN-Z-04167-02:1986 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04167 wycofane
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04167-02:1986, wersja polska; publikacja 30-06-1986, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Zasada i oznaczalność (z karty): adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja roztworem z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu, chromatografia gazowa; oznaczalność 5 mg/m³
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04167-02:1986 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 30-06-1986, data wycofania 17-10-2011, 3 strony; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN (18.11.2026): hasło „metoksyetylowego” zwraca dwa arkusze serii (01:1986 i 02:1986), oba wycofane; hasło systematyczne „metoksyetanolu” nie zwraca żadnej normy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par alkoholu 2-metoksyetylowego na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go roztworem alkoholu metylowego chlorku metylenu i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 5 mg w 1 metrze sześciennym powietrza” (pisownia jak na karcie — między „metylowego” a „chlorku” brak słowa, którego nie uzupełniamy).
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 364 „2-Metoksyetanol” [109-86-4]: NDS 3 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, oznakowanie „skóra”. Według objaśnienia wykazu oznakowanie „skóra” znaczy, że „wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”. Oznaczalność według karty (5 mg/m³) jest wyższa od NDS — wynik „poniżej oznaczalności” nie rozstrzyga o dotrzymaniu NDS. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa „w przypadku braku takich norm” — NIE ROZSTRZYGAMY.
PRZEBIEG WEDŁUG NOWSZYCH METOD (drugie źródło; liczby procedur, nie normy). Romanowicz, Gromiec, „2-Metoksyetanol – metoda oznaczania”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2010, nr 1(63), s. 169–175 (Instytut Medycyny Pracy): rurka z dwiema warstwami węgla aktywnego (100 mg i 50 mg), do 10 l powietrza ze strumieniem nie większym niż 6 l/h, według PN-Z-04008-7; próbki w chłodziarce trwałe 15 dni; każdą warstwę desorbuje się 1 ml roztworu chlorku metylenu w metanolu (95/5) przez 30 min w łaźni ultradźwiękowej; chromatograf z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym i kolumną polarną; krzywa wzorcowa 3–60 µg/ml; ilość w krótszej warstwie nie powinna przekraczać 10 % ilości w dłuższej; oznaczalność 0,3 mg/m³ dla 10 l. Metoda NIOSH 1403 „Alcohols IV” (wydanie 3, 15.03.2003) dla 2-metoksyetanolu: węgiel aktywny 100 mg/50 mg, 0,01–0,05 l/min, 6–50 l, desorpcja 1 ml chlorku metylenu z metanolem (95 : 5) w łaźni ultradźwiękowej, GC-FID. Obie metody mają inną oznaczalność niż karta normy — ich liczb nie przenosimy na normę.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04167-02:1986 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (3 strony). Nie podajemy ilości węgla aktywnego, objętości i strumienia powietrza, składu roztworu ekstrakcyjnego, kolumny, detektora, warunków chromatografii ani obliczeń według normy.
Zasada metody
Według karty normy pary 2-metoksyetanolu z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje roztworem z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu, a roztwór analizuje chromatograficznie; oznaczalność to 5 mg/m³ — powyżej NDS. Procedura IMP z 2010 roku i metoda NIOSH 1403 desorbują węgiel roztworem chlorku metylenu w metanolu (95/5) i oznaczają związek detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Wynik porównuje się z NDS 3 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku, pozycja 364).
Zastosowania
- Pomiary par 2-metoksyetanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 3 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 364); oznaczalność normy (5 mg/m³) jest wyższa od NDS
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 17-10-2011; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04167 wycofane |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04167-02:1986, wersja polska; publikacja 30-06-1986, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Zasada i oznaczalność (z karty) | adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja roztworem z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu, chromatografia gazowa; oznaczalność 5 mg/m³ |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 3 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 364 „2-Metoksyetanol” [109-86-4] |
| Procedura IMP 2010 (liczby procedury) | węgiel aktywny 100 mg/50 mg; do 10 l, ≤ 6 l/h; desorpcja 1 ml chlorku metylenu w metanolu (95/5), 30 min w łaźni ultradźwiękowej; GC-FID; 0,3 mg/m³ dla 10 l |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04167-02:1986 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu metoksyetylowego — Oznaczanie alkoholu 2-metoksyetylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for methoxyethyl alcohol content — Determination of 2-methoxyethyl alcohol at workplaces by gas chromatography with sample enrichment
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 17-10-2011, bez wskazania następczyni (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Pary adsorbuje się na węglu aktywnym (z karty); w procedurze IMP 2010 — do 10 l powietrza, ≤ 6 l/h.
-
Ekstrakcja (desorpcja)
Karta: roztwór z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu; procedura IMP 2010 — 1 ml chlorku metylenu w metanolu (95/5), 30 min w łaźni ultradźwiękowej.
-
Analiza chromatograficzna
Chromatografia gazowa (z karty); w procedurze IMP 2010 — detektor płomieniowo-jonizacyjny, kolumna polarna.
-
Wynik i ocena
Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 3 mg/m³. Przy oznaczalności normy 5 mg/m³ wynik „poniżej oznaczalności” nie rozstrzyga o dotrzymaniu NDS. Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Rurki z węglem aktywnym (100 mg/50 mg) | Procedura IMP 2010 i NIOSH 1403; według normy NIE PODAJEMY | — |
| Pompa ssąca | Procedura IMP 2010: do 10 l, ≤ 6 l/h; NIOSH 1403: 0,01–0,05 l/min | — |
| Chromatograf gazowy z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym | W obu nowszych metodach; detektora według normy NIE PODAJEMY | — |
| Łaźnia ultradźwiękowa | Desorpcja 30 min (procedura IMP 2010, NIOSH 1403) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Roztwór chlorku metylenu w metanolu (95/5) | — | Desorbent w procedurze IMP 2010 i NIOSH 1403 (1 ml); karta normy: „roztwór alkoholu metylowego chlorku metylenu” bez składu |
| 2-Metoksyetanol — substancja wzorcowa | 109-86-4 | Roztwory wzorcowe robocze 3–60 µg/ml (procedura IMP 2010) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Chlorek metylenu jest substancją rakotwórczą, a metanol jest bardzo łatwopalny (NIOSH 1403, „Special precautions”); czynności z substancjami wzorcowymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem (procedura IMP 2010, pkt 4.3)
- Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę (2-metoksyetanol, poz. 364)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04167-02:1986 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu metoksyetylowego — Oznaczanie alkoholu 2-metoksyetylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for methoxyethyl alcohol content — Determination of 2-methoxyethyl alcohol at workplaces by gas chromatography with sample enrichment”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy pary 2-metoksyetanolu z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje roztworem z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu, a roztwór analizuje chromatograficznie; oznaczalność to 5 mg/m³ — powyżej NDS. Procedura IMP z 2010 roku i metoda NIOSH 1403 desorbują węgiel roztworem chlorku metylenu w metanolu (95/5) i oznaczają związek detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04167 wycofane; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04167-02:1986, wersja polska; publikacja 30-06-1986, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada i oznaczalność (z karty): adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja roztworem z alkoholem metylowym i chlorkiem metylenu, chromatografia gazowa; oznaczalność 5 mg/m³; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 3 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 364 „2-Metoksyetanol” [109-86-4].
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Rurki z węglem aktywnym (100 mg/50 mg), Pompa ssąca, Chromatograf gazowy z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym, Łaźnia ultradźwiękowa.
Gdzie stosuje się to badanie?
Pomiary par 2-metoksyetanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 3 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 364); oznaczalność normy (5 mg/m³) jest wyższa od NDS.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Chlorek metylenu jest substancją rakotwórczą, a metanol jest bardzo łatwopalny (NIOSH 1403, „Special precautions”); czynności z substancjami wzorcowymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem (procedura IMP 2010, pkt 4.3); Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę (2-metoksyetanol, poz. 364).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04167-02.