🌿 1-Metoksypropan-2-ol w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, desorpcja metanolem w disiarczku węgla i chromatografia gazowa, PN-Z-04354

Środowisko PN-Z-04354

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par 1-metoksypropan-2-olu na węglu aktywnym, desorpcji związku roztworem metanolu w disiarczku węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie 1-metoksypropan-2-olu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 45 mg/m3".

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 03-11-2021". Pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 22-12-2005, 7 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04354" (29.09.2026) pokazuje tylko tę normę; następcy NIE USTALILIŚMY.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 369 „1-Metoksypropan-2-ol" [107-98-2]: NDS 180 mg/m³, NDSCh 360 mg/m³, oznakowanie „skóra". Według objaśnienia wykazu oznakowanie „skóra" znaczy, że „wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową". Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty (45 mg/m³) to jedna czwarta NDS. Wykaz ma też osobną pozycję 368 dla izomeru 2-metoksypropan-1-olu (NDS 20 mg/m³, NDSCh 40 mg/m³, „skóra") — ta norma go nie dotyczy. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1". Tej normy przepis z nazwy nie wymienia, a innego przepisu, który by ją powoływał, NIE USTALILIŚMY; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa § 16 „w przypadku braku takich norm" — NIE ROZSTRZYGAMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04354: 15 pozycji u 12 laboratoriów; wiersze AB 886 i AB 1144 są w kopii rozbite na dwie pozycje każdy, a AB 882 ma dwie pozycje (GC-FID z procedurą PB-01 i GC-MS z PB-10) — wierszy w zakresach jest 13. Wszyscy zapisują „PN-Z-04354:2005"; AB 300 dodaje instrukcję IN-59, a AB 1207 — procedurę PB-06A. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04354" i pokazuje wszystkie 12 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 12. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 26.11.2025 do 08.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona; AB 746 ma w zakresie (wyd. nr 38 z 22.07.2026) pozycje zawieszone na swój wniosek, ale nie tę.

TECHNIKA I ZAKRESY. Chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (GC-FID) — 11 laboratoriów; ze spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882. Dolne granice w mg/m³: od 0,050 (AB 1642) i 0,18 (AB 886) przez 0,33 (AB 1207), 0,70 (AB 1144), 1,53–2,75 (AB 882, AB 300, AB 581), 4,44 (AB 1302) i 6,2 (AB 746) do 13 (AB 647) i 18 mg/m³ (AB 632) — u wszystkich nie wyżej niż jedna dziesiąta NDS (18 mg/m³) i znacznie poniżej 45 mg/m³ z karty. Górne: od 569 (AB 1642) do 5166 mg/m³ (AB 882) — u wszystkich powyżej NDSCh. AB 719 podaje tylko masę w próbce (0,0060–15,0 mg).

OBOK TEJ NORMY. Przy 1-metoksypropan-2-olu na stanowiskach pracy kopia ma poza tą normą wyłącznie procedury własne laboratoriów (AB 481, AB 583, AB 647, AB 719, AB 802, AB 849, AB 863, AB 869, AB 875, AB 940, AB 1065, AB 1183, AB 1257; AB 583 zapisuje nazwę ze spacją: „1-metoksypropan- 2-ol") i zapis ogólny „Normy, Procedury badawcze" (AB 934); innej normy przy tym oznaczeniu nie ma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (7 stron). Nie podajemy ilości węgla aktywnego, objętości i strumienia powietrza, składu i objętości roztworu desorpcyjnego, warunków chromatografii, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy pary 1-metoksypropan-2-olu z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje roztworem metanolu w disiarczku węgla, a roztwór analizuje chromatografią gazową; najmniejsze oznaczalne stężenie to 45 mg/m³. Wynik porównuje się z NDS 180 mg/m³ i NDSCh 360 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 369). Objętości powietrza, składu roztworu desorpcyjnego i warunków chromatografii NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary par 1-metoksypropan-2-olu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 180 mg/m³ i NDSCh 360 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 369)
• W zakresach akredytacji: 12 laboratoriów, 11 z GC-FID, AB 1207 i AB 882 także z GC-MS

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04354:2005 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 1-metoksypropan-2-olu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of 1-methoxypropan-2-ol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 03-11-2021, bez wskazania następcy (stan karty na 29.09.2026).

2. Pobranie próbki

   Pary adsorbuje się na węglu aktywnym (z karty). Objętości i strumienia powietrza NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja

   Roztworem metanolu w disiarczku węgla (z karty).

4. Analiza chromatograficzna

   Chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie 45 mg/m³ (z karty). Warunków NIE PODAJEMY.

5. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 180 mg/m³ i NDSCh 360 mg/m³. Oznakowanie „skóra": pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla i metanol są łatwopalne i toksyczne — desorpcja pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu; obowiązują karty charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: wykaz NDS rozróżnia izomery — 1-metoksypropan-2-ol (NDS 180 mg/m³) i 2-metoksypropan-1-ol (NDS 20 mg/m³); ta norma dotyczy tylko pierwszego

Najczęstsze pytania