🌿 1,4-Dioksan w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, desorpcja roztworem propan-2-olu w disiarczku węgla, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 5 mg/m³; NDS 7,3 mg/m³ (2 ppm) i NDSCh 22 mg/m³ po dwóch latach od wejścia w życie rozporządzenia, do tego czasu NDS 50 mg/m³; notacja „skóra”; PN-Z-04431:2011

Środowisko PN-Z-04431

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji 1,4-dioksanu na węglu aktywnym, desorpcji związku roztworem propan-2-olu w disiarczku węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie1,4-dioksanu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 5 mg/m3” (pisownia jak na karcie, bez spacji po „stężenie” i bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Dioksan – nr 1(59) 2009”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (rozporządzenie z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447, ogłoszone 1 kwietnia 2026 r., wchodzi w życie dzień po ogłoszeniu). Załącznik, poz. 195: „1,4-Dioksan [123-91-1]” — NDS 7,3 mg/m³ (2 ppm), NDSCh 22 mg/m³ (6 ppm), notacja „skóra”. Według § 2 ust. 4 pkt 2 „w ciągu dwóch lat od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia” dla 1,4-dioksanu NDS wynosi 50 mg/m³, a według § 2 ust. 5 pkt 1 „wartości odpowiednio NDS lub NDSCh” z załącznika — dla 1,4-dioksanu 7,3 i 22 mg/m³ — stosuje się po upływie dwóch lat od wejścia w życie rozporządzenia; NDSCh na okres przejściowy akt nie podaje. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia (§ 3). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 5 mg/m³, to 10 % wartości przejściowej i około 68 % NDS z załącznika.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04431:2011 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 09-09-2011, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04431” (05.10.2026) zwraca tylko tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04431 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 27.10.2025 i 11.06.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04431:2011” — AB 663 sama, AB 1207 obok procedury PB-06L wydanie 4 z 5.01.2026 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04431”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 663 — środowisko pracy, powietrze: stężenie 1,4-dioksanu 2,5–125 mg/m³, chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID). AB 1207 — stężenie i zawartość 1,4-dioksanu 0,5–210 mg/m³ (0,005–2 mg w próbce), chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS); pozycja stoi w grupie z trzema przedmiotami badań: środowisko pracy (próbki powietrza pobrane na rurki z sorbentem — węgiel aktywny), środowisko ogólne (próbki powietrza atmosferycznego) i pomieszczenia.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — wartość odniesienia: w okresie przejściowym NDS wynosi 50 mg/m³ i akt nie podaje NDSCh, później NDS 7,3 mg/m³ i NDSCh 22 mg/m³ — ten sam wynik może spełniać pierwszą i przekraczać drugą; sprawozdanie powinno podać, do której wartości wynik porównano. Drugie — oznaczalność: według karty 5 mg/m³, czyli około 68 % NDS z załącznika; AB 663 podaje dolną granicę 2,5 mg/m³, AB 1207 — 0,5 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w normie. Trzecie — detektor: karta go nie podaje; AB 663 stosuje GC-FID, AB 1207 — GC-MS. Czwarte — przedmiot: u AB 1207 pozycja stoi w grupie obejmującej też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia — dla tych przedmiotów NDS nie jest wartością odniesienia. Piąte — skóra: NDS ma notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy węgla aktywnego, objętości ani strumienia pobierania powietrza, składu ani objętości roztworu desorpcyjnego, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń; treści artykułu CIOP z 2009 r. nie znamy.

Zasada metody

1,4-Dioksan z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje roztworem propan-2-olu w disiarczku węgla i analizuje roztwór chromatografią gazową (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS — w okresie przejściowym 50 mg/m³ (bez NDSCh), potem NDS 7,3 mg/m³ i NDSCh 22 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 5 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — 1,4-dioksan — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 195 wykazu): przez dwa lata od wejścia w życie rozporządzenia NDS 50 mg/m³, bez NDSCh (§ 2 ust. 4 pkt 2), potem NDS 7,3 mg/m³ i NDSCh 22 mg/m³ (§ 2 ust. 5 pkt 1)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04431:2011

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 1,4-dioksanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of 1,4-dioxane at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja 1,4-dioksanu z powietrza na węglu aktywnym (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

2. Desorpcja

   Roztworem propan-2-olu w disiarczku węgla (karta PKN).

3. Analiza

   Chromatografia gazowa roztworu (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z wartościami obowiązującymi w dniu pomiaru — w okresie przejściowym NDS 50 mg/m³ (bez NDSCh), potem NDS 7,3 mg/m³ i NDSCh 22 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• 1,4-Dioksan — notacja „skóra” w wykazie NDS; propan-2-ol i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: wartości z wykazu (NDS 7,3, NDSCh 22 mg/m³) stosuje się po okresie przejściowym; do tego czasu NDS 50 mg/m³ bez NDSCh — sprawozdanie powinno wskazać wartość odniesienia; AB 1207 stosuje GC-MS

Najczęstsze pytania