🌿 1,3-Dioksolan i 1,3,5-trioksan w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną i chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki, PN-Z-04180-02 (norma wycofana)

Środowisko PN-Z-04180-02

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy: adsorpcja na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04180-02:1987 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04180 wycofane. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Pomiary 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 10 / NDSCh 50 mg/m³ (poz. 196) i NDS 15 / NDSCh 75 mg/m³ (poz. 557) (Dz.U. 2026 poz. 447).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04180-02:1987 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04180 wycofane
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04180-02:1987, wersja polska; publikacja 12-10-1987, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
  • Zasada i oznaczalność (z karty): adsorpcja na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną, chromatografia gazowa; 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan), 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan)

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04180-02:1987 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 12-10-1987, data wycofania 27-11-2012, 3 strony; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „dioksolanu” i „trioksanu” (18.11.2026) zwraca tylko dwa arkusze serii — 01:1987 (postanowienia ogólne i zakres normy) i 02:1987 — oba wycofane.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji 1,3-diooksolanu i 1,3,5-trioksanu na żelu krzemionkowym, wyekstrahowaniu go wodą destylowaną i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 2,5 mg dla 1,3-dioksolanu i 3,5 mg dla 1,3,5-trioksanu w 1 metrze sześciennym powietrza” (pisownia „diooksolanu” jak na karcie). Tytuł normy mówi o chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447): poz. 196 „1,3-Dioksolan” [646-06-0] — NDS 10 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³; poz. 557 „1,3,5-Trioksan” [110-88-3] — NDS 15 mg/m³, NDSCh 75 mg/m³; obie bez oznakowania „skóra”. Oznaczalność według karty to jedna czwarta NDS 1,3-dioksolanu i około 23 % NDS 1,3,5-trioksanu. Każdy związek ocenia się wobec własnej pozycji wykazu. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa „w przypadku braku takich norm” — NIE ROZSTRZYGAMY.

DRUGIE ŹRÓDŁO. Opublikowanej procedury dla tych substancji nie znaleźliśmy (indeks metod CIOP-PIB z lat 2000–2012 ich nie wymienia) — przebiegu poza polem „Zakres” karty nie podajemy.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04180-02:1987 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (3 strony). Nie podajemy ilości żelu krzemionkowego, objętości i strumienia powietrza, objętości wody, kolumny, detektora, warunków chromatografii ani obliczeń.

Zasada metody

Według karty normy 1,3-dioksolan i 1,3,5-trioksan z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną, a roztwór analizuje chromatograficznie; oznaczalność to 2,5 mg/m³ i 3,5 mg/m³. Wyniki porównuje się z NDS 10 mg/m³ (1,3-dioksolan) i 15 mg/m³ (1,3,5-trioksan) oraz z NDSCh 50 i 75 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04180 wycofane
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04180-02:1987, wersja polska; publikacja 12-10-1987, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
Zasada i oznaczalność (z karty)adsorpcja na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną, chromatografia gazowa; 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan), 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan)
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik1,3-dioksolan (poz. 196): NDS 10 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³; 1,3,5-trioksan (poz. 557): NDS 15 mg/m³, NDSCh 75 mg/m³ — Dz.U. 2026 poz. 447

Norma

Numer normy
PN-Z-04180-02:1987 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu — Oznaczanie 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
Title (EN)
Air purity protection — Tests for 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane content — Determination of 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: norma wycofana 27-11-2012, bez wskazania następczyni (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Adsorpcja na żelu krzemionkowym (z karty). Objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

  3. Ekstrakcja i analiza

    Ekstrakcja wodą destylowaną i analiza chromatograficzna roztworu (z karty). Warunków NIE PODAJEMY.

  4. Wynik i ocena

    Stężenie każdego związku w mg/m³ porównuje się z jego pozycją wykazu: 1,3-dioksolan NDS 10 mg/m³, 1,3,5-trioksan NDS 15 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Rurki z żelem krzemionkowym i pompa do pobierania próbekDo adsorpcji (z karty); masy sorbentu, objętości i strumienia NIE PODAJEMY—
Chromatograf gazowyAnaliza roztworu wodnego (z karty); detektora NIE PODAJEMY—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Woda destylowana—Do ekstrakcji z żelu krzemionkowego (z karty); objętości NIE PODAJEMY

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04180-02:1987 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu — Oznaczanie 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane content — Determination of 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane at workplaces by gas chromatography with sample enrichment”.

Na czym polega ta metoda?

Według karty normy 1,3-dioksolan i 1,3,5-trioksan z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną, a roztwór analizuje chromatograficznie; oznaczalność to 2,5 mg/m³ i 3,5 mg/m³. Wyniki porównuje się z NDS 10 mg/m³ (1,3-dioksolan) i 15 mg/m³ (1,3,5-trioksan) oraz z NDSCh 50 i 75 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku).

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04180 wycofane; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04180-02:1987, wersja polska; publikacja 12-10-1987, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada i oznaczalność (z karty): adsorpcja na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną, chromatografia gazowa; 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan), 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan); Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: 1,3-dioksolan (poz. 196): NDS 10 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³; 1,3,5-trioksan (poz. 557): NDS 15 mg/m³, NDSCh 75 mg/m³ — Dz.U. 2026 poz. 447.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Rurki z żelem krzemionkowym i pompa do pobierania próbek, Chromatograf gazowy.

Gdzie stosuje się to badanie?

Pomiary 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 10 / NDSCh 50 mg/m³ (poz. 196) i NDS 15 / NDSCh 75 mg/m³ (poz. 557) (Dz.U. 2026 poz. 447).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

UWAGA MERYTORYCZNA: dwie substancje mają różne NDS i NDSCh — wynik podaje się i ocenia osobno dla każdej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 196 i 557).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04180-02.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie