🌿 1,3-Dioksolan i 1,3,5-trioksan w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; oznaczalność według normy 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan) i 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan), NDS 10 i 15 mg/m³; PN-Z-04180-02:1987 (wycofana 27-11-2012)
Krótko: o co chodzi
Polska norma z 1987 roku z metodą oznaczania 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu w powietrzu na stanowiskach pracy: oba związki adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną i analizuje chromatograficznie; oznaczalność według karty PKN to 2,5 mg/m³ dla 1,3-dioksolanu i 3,5 mg/m³ dla 1,3,5-trioksanu. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04180-02:1987; Zakresy w zakresach akredytacji: AB 964: 1,5–92 i 2–121 mg/m³, GC-FID; AB 1207: 0,2–460 mg/m³ dla obu, GC-MS. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powietrze na stanowiskach pracy — 1,3-dioksolan i 1,3,5-trioksan — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy, Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 10 / NDSCh 50 mg/m³ (1,3-dioksolan, poz. 196) i NDS 15 / NDSCh 75 mg/m³ (1,3,5-trioksan, poz. 557) (Dz.U. 2026 poz. 447).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04180-02:1987
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan karty na 05.10.2026): PN-Z-04180-02:1987 WYCOFANA — data wycofania 27-11-2012; karta nie wskazuje normy zastępującej; cała seria PN-Z-04180 wycofana
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04180-02:1987, wersja polska; publikacja 12-10-1987, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Oznaczalność (karta): 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan, 25 % NDS) i 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan, około 23 % NDS)
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji 1,3-diooksolanu i 1,3,5-trioksanu na żelu krzemionkowym, wyekstrahowaniu go wodą destylowaną i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 2,5 mg dla 1,3-dioksolanu i 3,5 mg dla 1,3,5-trioksanu w 1 metrze sześciennym powietrza” (pisownia „diooksolanu” jak na karcie, bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o 1,3-dioksolanie ani 1,3,5-trioksanie (przeszukanie 05.10.2026).
WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 196: „1,3-Dioksolan [646-06-0]” — NDS 10 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³; poz. 557: „1,3,5-Trioksan [110-88-3]” — NDS 15 mg/m³, NDSCh 75 mg/m³; obie bez notacji „skóra”. Oznaczalność według karty to 25 % NDS 1,3-dioksolanu i około 23 % NDS 1,3,5-trioksanu.
STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04180-02:1987 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 12-10-1987, data wycofania 27-11-2012, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04180”, „dioksolanu” i „trioksanu” (05.10.2026) pokazuje dwa arkusze serii — 01:1987 (postanowienia ogólne i zakres normy) i 02:1987 — oba z etykietą „Wycofana”.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04180-02 (z kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 04.02.2026 i 11.06.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-87/Z-04180.02” — AB 964; „PN-Z-04180/02:1987” — AB 1207 (obok procedury PB-06B wydanie 8 z 20.01.2025 r.). Zakładka „Laboratoria”: „PN-87/Z-04180.02” — 1 laboratorium, „PN-Z-04180/02” — 1, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026).
CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 964 — środowisko pracy, powietrze: 1,3-dioksolan 1,5–92 mg/m³ (0,0051–0,3051 mg w próbce) i 1,3,5-trioksan 2–121 mg/m³ (0,0070–0,4201 mg w próbce), chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID). AB 1207 — „lotne związki organiczne: 1,3-dioksolan, 1,3,5-trioksan”, jeden zakres 0,2–460 mg/m³ (0,002–1 mg w próbce), chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS); pozycja stoi w grupie z trzema przedmiotami badań: środowisko pracy (próbki powietrza pobrane na rurki z sorbentem — żel krzemionkowy), środowisko ogólne (próbki powietrza atmosferycznego) i pomieszczenia.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 27-11-2012, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; hasła „dioksolanu” i „trioksanu” nie pokazują aktualnej normy. Drugie — oznaczalność: według karty 2,5 i 3,5 mg/m³; AB 964 podaje 1,5 i 2 mg/m³, AB 1207 — 0,2 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w normie. Trzecie — dwie substancje, dwie wartości NDS: AB 1207 podaje jeden zakres dla obu związków, a wykaz NDS ma dla nich różne wartości (10 i 15 mg/m³) — każdy wynik porównuje się z wartością swojej substancji. Czwarte — przedmiot: u AB 1207 pozycja stoi w grupie obejmującej też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia — dla tych przedmiotów NDS nie jest wartością odniesienia.
CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy żelu krzemionkowego, objętości ani strumienia pobierania powietrza, objętości wody, kolumny, detektora, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04180-02:1987 — PKN takiej nie wskazuje.
Zasada metody
1,3-Dioksolan i 1,3,5-trioksan z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną i analizuje roztwór chromatograficznie (karta PKN); wyniki w mg/m³ porównuje się z NDS 10 mg/m³ (1,3-dioksolan) i 15 mg/m³ (1,3,5-trioksan). Oznaczalność według karty — 2,5 i 3,5 mg/m³. Norma jest wycofana (27-11-2012); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.
Zastosowania
- Powietrze na stanowiskach pracy — 1,3-dioksolan i 1,3,5-trioksan — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy
- Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 10 / NDSCh 50 mg/m³ (1,3-dioksolan, poz. 196) i NDS 15 / NDSCh 75 mg/m³ (1,3,5-trioksan, poz. 557) (Dz.U. 2026 poz. 447)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty na 05.10.2026) | PN-Z-04180-02:1987 WYCOFANA — data wycofania 27-11-2012; karta nie wskazuje normy zastępującej; cała seria PN-Z-04180 wycofana |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04180-02:1987, wersja polska; publikacja 12-10-1987, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Oznaczalność (karta) | 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan, 25 % NDS) i 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan, około 23 % NDS) |
| NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447) | 1,3-dioksolan, poz. 196 — 10 / 50 mg/m³; 1,3,5-trioksan, poz. 557 — 15 / 75 mg/m³ |
| Zakresy w zakresach akredytacji | AB 964: 1,5–92 i 2–121 mg/m³, GC-FID; AB 1207: 0,2–460 mg/m³ dla obu, GC-MS |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 05.10.2026) | 2 laboratoria, 2 rekordy w kopii bazy, 2 wiersze w PCA; zakładka „Laboratoria”: „PN-87/Z-04180.02” — 1, „PN-Z-04180/02” — 1, tak samo na serwerze produkcyjnym |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04180-02:1987
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu — Oznaczanie 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane content — Determination of 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane at workplaces by gas chromatography with sample enrichment
Procedura krok po kroku
-
Status
PN-Z-04180-02:1987 wycofana 27-11-2012, bez wskazanej następczyni (stan karty na 05.10.2026).
-
Pobieranie
Adsorpcja na żelu krzemionkowym (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.
-
Ekstrakcja i analiza
Ekstrakcja wodą destylowaną, analiza chromatograficzna (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.
-
Wynik i ocena
Stężenia w mg/m³; każdy związek wobec własnej pozycji wykazu: 1,3-dioksolan — NDS 10 mg/m³, 1,3,5-trioksan — NDS 15 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Chromatograf gazowy | Analiza roztworu (karta PKN); detektora karta nie podaje; w zakresach — FID lub spektrometr mas | — |
| Zestaw do pobierania powietrza z rurką z żelem krzemionkowym | Adsorpcja (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Żel krzemionkowy | — | Sorbent 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu (karta PKN) |
| Woda destylowana | — | Do ekstrakcji (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- 1,3-Dioksolan i 1,3,5-trioksan — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
- UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 27-11-2012 bez następczyni w katalogu PKN; AB 1207 podaje jeden zakres dla dwóch substancji o różnych NDS
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04180-02:1987 — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu — Oznaczanie 1,3-dioksolanu i 1,3,5-trioksanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane content — Determination of 1,3-dioxolane and 1,3,5-trioxane at workplaces by gas chromatography with sample enrichment”.
Na czym polega ta metoda?
1,3-Dioksolan i 1,3,5-trioksan z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną i analizuje roztwór chromatograficznie (karta PKN); wyniki w mg/m³ porównuje się z NDS 10 mg/m³ (1,3-dioksolan) i 15 mg/m³ (1,3,5-trioksan). Oznaczalność według karty — 2,5 i 3,5 mg/m³.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty na 05.10.2026): PN-Z-04180-02:1987 WYCOFANA — data wycofania 27-11-2012; karta nie wskazuje normy zastępującej; cała seria PN-Z-04180 wycofana; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04180-02:1987, wersja polska; publikacja 12-10-1987, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Oznaczalność (karta): 2,5 mg/m³ (1,3-dioksolan, 25 % NDS) i 3,5 mg/m³ (1,3,5-trioksan, około 23 % NDS); NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447): 1,3-dioksolan, poz. 196 — 10 / 50 mg/m³; 1,3,5-trioksan, poz. 557 — 15 / 75 mg/m³.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Chromatograf gazowy, Zestaw do pobierania powietrza z rurką z żelem krzemionkowym.
Gdzie stosuje się to badanie?
Powietrze na stanowiskach pracy — 1,3-dioksolan i 1,3,5-trioksan — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy; Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 10 / NDSCh 50 mg/m³ (1,3-dioksolan, poz. 196) i NDS 15 / NDSCh 75 mg/m³ (1,3,5-trioksan, poz. 557) (Dz.U. 2026 poz. 447).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
1,3-Dioksolan i 1,3,5-trioksan — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego; UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 27-11-2012 bez następczyni w katalogu PKN; AB 1207 podaje jeden zakres dla dwóch substancji o różnych NDS.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04180-02.