EA-4/21:2026 — nowe wydanie wytycznych EA o małych porównaniach międzylaboratoryjnych (do siedmiu uczestników): ocena ryzyka, trzy scenariusze wartości przypisanej i wymagania PN-EN ISO/IEC 17043:2023
Europejska współpraca w dziedzinie akredytacji (EA) wydała 21 kwietnia 2026 r. drugie wydanie dokumentu EA-4/21 INF, zatwierdzone 26 marca 2026 r. i stosowane od publikacji. Dokument mówi oceniającym jednostek akredytujących, kiedy porównanie zorganizowane przez kilka laboratoriów między sobą może służyć monitorowaniu wyników według PN-EN ISO/IEC 17025 lub PN-EN ISO 15189; mogą z niego korzystać także organizatorzy i uczestnicy.
- Małe porównanie międzylaboratoryjne to porównanie z najwyżej siedmioma uczestnikami, wliczając organizatora. Laboratoria sięgają po nie, gdy badania biegłości są niedostępne albo nieodpowiednie (ILAC P9:01/2024). EA zastrzega, że dokument nie zastępuje akredytacji organizatora badań biegłości według PN-EN ISO/IEC 17043.
- Przy małej liczbie wyników niepewność średniej i odchylenia standardowego rośnie, a rozkładu danych i wartości odstających nie da się rzetelnie ocenić — dlatego ISO 13528 zaleca, by przy małych porównaniach nie oceniać wyników ani nie wystawiać ocen na podstawie statystyk z wyników uczestników. Nowe wydanie wprowadza ocenę ryzyka po stronie organizatora: czy jest niezależna, spójna pomiarowo wartość odniesienia i niezależne kryterium oceny (SDPA).
- Trzy scenariusze: (1) wartość przypisana spójna pomiarowo i niezależna od danych (CRM, laboratorium referencyjne, metoda referencyjna) — możliwe oceny zeta lub En, a przy niezależnym SDPA także z; (2) inna wartość przypisana, np. informacyjna wartość materiału odniesienia, wynik wcześniejszego porównania albo uczestnika o wyższym poziomie metrologicznym — oceny po ocenie ryzyka; (3) brak wiarygodnej wartości przypisanej — oceny wyłącznie informacyjne, wnioski o powtarzalności, odtwarzalności i niepewnościach. W wydaniu z 2018 r. scenariusz 2 dopuszczał w wyjątkach wartość przypisaną z wyników uczestników.
- Rozdział o wymaganiach PN-EN ISO/IEC 17043:2023 wskazuje, co ocenić: plan porównania, jednorodność i stabilność próbek, rozdział personelu mierzącego i organizującego oraz poufność wartości przypisanych, raport z anonimizacją wyników. Małe porównanie ma być w planie udziału w badaniach biegłości, w audycie wewnętrznym i przeglądzie zarządzania, a wynik niezadowalający traktuje się jak niezgodną pracę.