Praga: stacja badań powierzchni SSLS przeniesiona z JRC w Karlsruhe do Instytutu Fizyki Czeskiej Akademii Nauk działa — XPS, UPS i pierwsze cienkie warstwy
Instytut Fizyki Czeskiej Akademii Nauk (FZU) poinformował 1 października 2026 r., że podstawowe możliwości pomiarowe stacji Surface Science Laboratory Station (SSLS) działają rok po jej przywiezieniu z Ośrodka Badawczego Komisji Europejskiej (JRC) w Karlsruhe. To pierwszy przypadek, gdy JRC przekazał duże urządzenie badawcze instytutowi w państwie członkowskim UE.
- SSLS to modułowa stacja ultrawysokiej próżni (UHV) do badań powierzchni metodami spektroskopowymi, przystosowana do pracy z aktynowcami, w tym uranem i torem — według FZU taka możliwość w urządzeniu tej złożoności jest w skali świata wyjątkowa. Zastosowania: bezpieczeństwo paliwa jądrowego, korozja, kataliza, technologie wodorowe i materiały kwantowe.
- Urządzenie przyjechało do FZU 3 października 2025 r. w trzech kontenerach; jego osią jest liniowy układ transportu próbek między komorami o długości ok. 8 m (JRC opisywał całą aparaturę jako 7-metrową). Uroczyste otwarcie w Pradze odbyło się 12 lutego 2026 r. Aparaturę pozyskało w przetargu Komisji konsorcjum pod kierunkiem FZU z udziałem Wydziału Matematyki i Fizyki Uniwersytetu Karola, Instytutu Chemii Fizycznej J. Heyrovskiego i Wydziału Nauk Jądrowych i Inżynierii Fizycznej Czeskiej Politechniki.
- W maju 2026 r. przetestowano i dostrojono spektroskopię fotoelektronów w zakresie promieniowania rentgenowskiego (XPS), włączono spektroskopię w nadfiolecie (UPS) i czyszczenie powierzchni rozpylaniem jonami Ar⁺; powstały pierwsze cienkie warstwy. We wrześniu uruchomiono drugą komorę osadzania cienkich warstw i zmierzono pierwsze widma fotoelektronów próbek przygotowanych na miejscu — od preparatyki do pomiaru bez wyjmowania z próżni.
- Gotowa do doświadczeń jest też komora plazmowa do badań oddziaływania plazmy z powierzchnią. Stacja pozostaje dostępna dla badaczy z całej Europy w programie otwartego dostępu do infrastruktury JRC (Open Access), a w Pradze ma działać w tworzonej wspólnej platformie laboratoryjnej.
Źródło: FZU — From JRC Karlsruhe to FZU: Establishing the Surface Science Laboratory (1.10.2026)